Η ανάπτυξη του λόγου είναι ένα από τα πιο σημαντικά στάδια στην εξέλιξη ενός
παιδιού. Πολλοί γονείς αναρωτιούνται αν το παιδί τους αναπτύσσεται φυσιολογικά ή
αν υπάρχει λόγος ανησυχίας όταν η ομιλία καθυστερεί. Η αλήθεια είναι ότι κάθε
παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, υπάρχουν όμως ορισμένα σημάδια που αξίζει να
προσέξουμε.

Αναπτυξιακά ορόσημα λόγου

Αν και υπάρχουν αποκλίσεις, τα περισσότερα παιδιά ακολουθούν κάποια βασικά
στάδια:

• 0-12 μηνών: Το παιδί βγάζει ήχους, βαβίζει και ανταποκρίνεται στο όνομά
  του και στην αλληλεπίδραση με χαμόγελο και εκφράσεις προσώπου.
• 12-18 μηνών: Λέει τις πρώτες του λέξεις (π.χ. «μαμά», «μπαμπά»), προσπαθεί
  να μιμηθεί διάφορους ήχους, αρχίζει να αναγνωρίζει λέξεις για καθημερινά
  αντικείμενα όπως και απλές λεκτικές εντολές και χειρονομίες.
• 18-24 μηνών: Χρησιμοποιεί περίπου 20–50 λέξεις και αρχίζει να τις
  συνδυάζει.
• 2-3 ετών: Δημιουργεί απλές προτάσεις και γίνεται κατανοητό από το
  περιβάλλον του, αντιλαμβάνεται πιο σύνθετες εντολές και ερωτήσεις και
  δείχνει εντονότερο ενδιαφέρον για αντικείμενα και εικόνες. Είναι φυσιολογικό
  η άρθρωση να μην έχει καθαρίσει σε αυτό το στάδιο όπως και να
  επαναλαμβάνει συλλαβές ή λέξεις στην αρχή φράσης.
• 3-4 ετών: Αρχίζει να συνδυάζει 3 και περισσότερες λέξεις στον λόγο του και
  να χρησιμοποιεί άρθρα, πληθυντικό αριθμό, αντωνυμίες, έννοιες για
  σχολιασμό. Ακόμη διατυπώνει συχνά ερωτήσεις (όπως Γιατί; Ποιος; Που;) και
  σταδιακά η άρθρωση γίνεται πιο ευκρινής αν και μπορεί να υπάρχουν
  απλουστεύσεις φωνολογικές στα σύμφωνα.
• 4-5 ετών: Πλέον η ομιλία μοιάζει με την ενήλικη σε μορφοσυντακτικό και
  γραμματικό επίπεδο και το λεξιλόγιο είναι αρκετά εύστοχο εκφραστικά.
  Αναφορικά με τον αρθρωτικά τομέα μπορεί να βλέπουμε μικρές αστοχίες στα
  φωνήματα «ρ» και «θ-δ»

Πότε να απευθυνθείτε σε ειδικό

Ίσως είναι καλό να ζητήσετε τη γνώμη ενός λογοθεραπευτή αν παρατηρείτε ότι:

• Μέχρι τους 12 μήνες δεν ανταποκρίνεται σε ήχους ή στο όνομά του
• Στους 18 μήνες δεν έχει εμφανίσει καμία λέξη
• Στα 2 έτη δεν συνδυάζει λέξεις ή έχει πολύ περιορισμένο λεξιλόγιο
• Δυσκολεύεται να κατανοήσει απλές οδηγίες
• Έχει χάσει δεξιότητες λόγου που είχε κατακτήσει
• Δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες (π.χ. δείξιμο)

Πιθανοί λόγοι καθυστέρησης λόγου

Η καθυστέρηση στην ομιλία μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, όπως:

• Απλή καθυστέρηση λόγου (late talkers)
• Δυσκολίες ακοής
• Νευροαναπτυξιακές δυσκολίες, όπως η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος
• Περιβαλλοντικοί παράγοντες (π.χ. περιορισμένη αλληλεπίδραση)

Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη παρέμβαση

Η έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση των αναγκών
του παιδιού και στην άμεση υποστήριξή του. Όσο νωρίτερα εντοπιστεί μια δυσκολία,
τόσο πιο αποτελεσματική μπορεί να είναι η παρέμβαση ώστε να επιτευχθεί η εξέλιξη
της γλωσσικής του ανάπτυξης.

Τι μπορείτε να κάνετε ως γονείς

• Μιλήστε συχνά στο παιδί σας με απλό και καθαρό λόγο
• Διαβάστε βιβλία μαζί και περιγράψτε εικόνες
• Δώστε χρόνο στο παιδί να εκφραστεί
• Περιορίστε τον χρόνο μπροστά σε οθόνες
• Ενθαρρύνετε την επικοινωνία μέσα από το παιχνίδι

Εν κατακλείδι, δεν χρειάζεται πανικός αν το παιδί σας δεν μιλάει όσο γρήγορα
περιμένατε. Ωστόσο, η παρατήρηση και η έγκαιρη καθοδήγηση από ειδικό μπορούν
να κάνουν μεγάλη διαφορά. Αν έχετε αμφιβολίες, η συμβουλή ενός λογοθεραπευτή
μπορεί να σας δώσει σαφείς απαντήσεις και να σας καθοδηγήσει σωστά.

Γκρίμα Καίτη,
Λογοθεραπεύτρια

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

American Academy of Family Physicians. (2023). Speech and language delay
in children. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2023/0800/speech-
language-delay-children.html

American Speech-Language-Hearing Association. (n.d.). Developmental
milestones: Birth to 5 years. https://www.asha.org/slp/schools/prof-
consult/norms/

Berkman, N. D., Wallace, I., Watson, L., Coyne-Beasley, T., Cullen, K., Wood,
C. T., & Lohr, K. N. (2015). Screening for speech and language delays and
disorders in children age 5 years or younger (AHRQ Publication No. 15-
05226-EF-1). Agency for Healthcare Research and Quality.

McLaughlin, M. R. (2011). Speech and language delay in children. American
Family Physician, 83(10), 1183–1188.