Κάθε μέρα, ο εγκέφαλός μας δέχεται αμέτρητα ερεθίσματα από το περιβάλλον: ήχους, εικόνες, αγγίγματα, κινήσεις. Για τους περισσότερους ανθρώπους, αυτή η διαδικασία γίνεται αυτόματα και αβίαστα. Υπάρχουν όμως παιδιά, και ενήλικες, για τα οποία η επεξεργασία αυτών των αισθητηριακών πληροφοριών αποτελεί μια πραγματική πρόκληση.

 Ίσως έχετε αναρωτηθεί γιατί ένα παιδί ενοχλείται έντονα από έναν ήχο που οι άλλοι μόλις αντιλαμβάνονται, γιατί αποφεύγει συγκεκριμένες υφές ή, αντίθετα, αναζητά συνεχώς έντονη κίνηση και επαφή. Αυτές οι αντιδράσεις συχνά παρερμηνεύονται ως «ιδιοτροπίες» ή «κακή συμπεριφορά». Στην πραγματικότητα, όμως, μπορεί να σχετίζονται με τον τρόπο που το νευρικό σύστημα οργανώνει και ανταποκρίνεται στα αισθητηριακά ερεθίσματα.

Η αισθητηριακή επεξεργασία αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία χτίζονται σημαντικές δεξιότητες, όπως η προσοχή, μάθηση, ρύθμιση της συμπεριφοράς και η καθημερινή λειτουργικότητα. Ορίζεται ως η ικανότητα του εγκεφάλου να λαμβάνει, να οργανώνει και να δίνει νόημα στα ερεθίσματα που προέρχονται από το σώμα και το περιβάλλον.

Δεν αφορά μόνο τις γνωστές πέντε αισθήσεις (όραση, ακοή, αφή, γεύση, όσφρηση), αλλά και:

• το αιθουσαίο σύστημα (ισορροπία και κίνηση),
• την ιδιοδεκτικότητα (πληροφορίες από μύες και αρθρώσεις) και
• την ενδοδεκτικότητα (πληροφορίες από τα όργανα του σώματος)

Όταν αυτή η διαδικασία λειτουργεί αποτελεσματικά, το άτομο μπορεί να ανταποκρίνεται κατάλληλα στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.

Οι δυσκολίες στην αισθητηριακή επεξεργασία δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά. Μπορεί να δούμε:

• Ενοχλείται από δυνατούς ήχους ή πολυκοσμία
• Αποφεύγει συγκεκριμένα ρούχα ή υφές
• Δυσφορεί με το άγγιγμα

• Δεν αντιλαμβάνεται εύκολα τον πόνο
• Δείχνει «αδιάφορο» σε ερεθίσματα
• Χρειάζεται έντονα ερεθίσματα για να ανταποκριθεί

• Συνεχής κίνηση (τρέχει, σκαρφαλώνει)
• Αναζητά έντονη πίεση ή επαφή
• Δυσκολεύεται να παραμείνει καθιστό

Πολλές συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται ως «δύσκολες» μπορεί να είναι στην πραγματικότητα προσπάθειες του παιδιού να ρυθμίσει το σώμα και το νευρικό του σύστημα.

Όταν δούμε τη συμπεριφορά μέσα από αυτό το πρίσμα:

• μειώνονται οι συγκρούσεις
• αυξάνεται η κατανόηση
• ενισχύεται η ουσιαστική υποστήριξη

Οι γονείς μπορούν να υποστηρίξουν ουσιαστικά το παιδί μέσω απλών αλλά και αποτελεσματικών πρακτικών. Για παράδειγμα:

• Παρατηρηση μοτίβων: Πότε δυσκολεύεται το παιδί; Σε ποια περιβάλλοντα;
• Προσαρμογή περιβάλλοντος: Μείωση έντονων ερεθισμάτων όταν χρειάζεται
• Παροχή εναλλακτικών διεξόδω : π.χ. ήσυχες γωνιές, αισθητηριακά παιχνίδια
• Διατήρηση ρουτίνας: βοηθά στη ρύθμιση και την ασφάλεια
• Αποφυγή ετικετοποίησης: η συμπεριφορά έχει αιτία

Αν οι δυσκολίες:

• επηρεάζουν την καθημερινότητα του παιδιού
• δημιουργούν έντονο στρες στο ίδιο ή στην οικογένεια
• δυσκολεύουν τη συμμετοχή στο σχολείο ή στο παιχνίδι
  

τότε μια αξιολόγηση από εργοθεραπευτή μπορεί να δώσει σαφή εικόνα και εξατομικευμένες προτάσεις.

🗨️Κάθε παιδί αντιλαμβάνεται τον κόσμο με τον δικό του μοναδικό τρόπο. Πίσω από κάθε συμπεριφορά υπάρχει μια ανάγκη. Όταν κατανοούμε την αισθητηριακή επεξεργασία, κάνουμε ένα σημαντικό βήμα προς τη σύνδεση, την αποδοχή και την ουσιαστική υποστήριξη.

Κουτσολέλου Ουρανία-Ζωή

Εργοθεραπεύτρια

Βιβλιογραφική αναφορά:

Ayres, A. J. (1979). Sensory Integration and the Child. Western Psychological Services

Camarata, S., Miller, L. J., & Wallace, M. T. (2020). Evaluating sensory integration/sensory processing treatment: Issues and analysis. Frontiers in Integrative Neuroscience, 14, 556660 https://doi.org/10.3389/fnint.2020.556660 Smith, M. C. (2019). Sensory Integration: Theory and Practice. F.A. Davis